سجود
(مـسـالـه 1054) نمازگزار بايد در هر ركعت از نمازهاي واجب و مستحب , بعدازركوع دو سجده كـنـد وسـجده آن است كه پيشاني وكف دو دست وسر دو زانو وسردو انگشت بزرگ پا را بر زمين بگذارد.
(مـسـالـه 1055) دو سجده از يك ركعت با هم ركن است , كه اگر كسي در نمازواجب عمدا يا از روي فراموشي هر دو را ترك كند, يا دو سجده اضافه نمايد,نمازش باطل است .
(مساله 1056) اگر عمدا يك سجده كم يا زياد كند, نمازش باطل مي شود.
و اگرسهوا يك سجده كم كند, حكم آن بعدا درمسائل 1260 تا1271 گفته خواهد شد.
(مـسـاله 1057) اگر پيشاني را عمدا يا سهوا به زمين نگذارد, سجده نكرده است ,اگر چه جاهاي ديگر به زمين برسد.
ولي اگر پيشاني را به زمين بگذارد, و سهواجاهاي ديگر را به زمين نرساند, يا سهوا ذكر نگويد سجده صحيح است .
(مـساله 1058) احتياط مستحب آن است كه در سجده , سه مرتبه سبحان اللّه يا يك مرتبه سبحان ربـي الاعلي وبحمده بگويد, هر چند ظاهر اين است كه اكتفا به گفتن هرذكري كه به اين مقدار باشد, مثل سه مرتبه اللّه اكبر جايز است , و بايد اين كلمات به عربي صحيح گفته شود, و مستحب است سبحان ربي الاعلي وبحمده را سه يا پنج ياهفت مرتبه بگويد.
(مساله 1059) در سجده بايد به مقدار ذكر واجب بدن آرام باشد, و موقع گفتن ذكرمستحب هم اگر آن را بقصد ذكري كه براي سجده دستور داده اند بگويد, آرام بودن بدن لازم است .
(مساله 1060) اگر پيش از آن كه پيشاني به زمين برسد يا پيش از آن كه بدن آرام بگيرد, عمدا ذكر سجده را بگويد, بايد بعد از رسيدن پيشاني به زمين وآرام گرفتن بدن دوباره ذكر را بگويد, وبنابر احتياط لازم نماز را پس از اتمام , اعاده نمايد و اگربه همان ذكر اول اكتفا نمايد نماز باطل است .
و همچنين اگر پيش از تمام شدن ذكرعمدا سر از سجده بردارد, نماز باطل است .
(مـسـالـه 1061) اگر پيش از آن كه پيشاني به زمين برسد, و بدن آرام گيرد, سهوا ذكرسجده را بـگـويـد, و پـيش از آن كه سر از سجده بردارد, بفهمد اشتباه كرده است , بايددوباره در حال آرام بودن , ذكر را بگويد.
(مساله 1062) اگر بعد از آن كه سر از سجده برداشت , بفهمد كه پيش از آرام گرفتن بدن ذكر را گفته , يا پيش از آن كه ذكر سجده تمام شود, سر برداشته , نمازش صحيح است .
(مساله 1063) اگر موقعي كه ذكر سجده را مي گويد, يكي از هفت عضو را عمدا اززمين بردارد, احـتـياط لازم آن است كه بعد از آرام گرفتن همه اعضا دوباره ذكرواجب را بگويد, و نماز را تمام كـنـد و اعاده نمايد, ولي موقعي كه مشغول گفتن ذكرنيست , اگر غير پيشاني جاهاي ديگر را از زمين بردارد ودوباره بگذارد, اشكال ندارد.
(مساله 1064) اگر پيش از تمام شدن ذكر سجده سهوا پيشاني را از زمين برداردنمي تواند دوباره به زمين بگذارد, و بايد آن را يك سجده حساب كند.
ولي اگرجاهاي ديگر را سهوا از زمين بردارد, بايد دو مرتبه به زمين بگذارد, و ذكر را بگويد.
(مساله 1065) بعد از تمام شدن ذكر سجده اول , بايد بنشيند تا بدن آرام گيرد ودوباره به سجده رود.
(مساله 1066) جاي پيشاني نمازگزار بايد از جاي زانوها وسر انگشتان پاي اوبلندتر از چهار انگشت بسته نباشد.
بلكه احتياط واجب آن است كه جاي پيشاني اواز جاي انگشتان وسر زانوهايش از چهار انگشت بسته پست تر نيز نباشد.
(مـسـالـه 1067) در زمـيـن سـراشـيـب كه سراشيبي آن درست معلوم نيست , اگر جاي پيشاني نـمـازگـزار از جاي انگشتان پا وسر زانوهاي او مختصري بيش از چهار انگشت بسته بلندتر باشد, اشكال ندارد.
(مـسـالـه 1068) اگر پيشاني را به چيزي بگذارد كه از جاي انگشتان پا و سر زانوهاي او بلند تر از چهار انگشت بسته است , چنانچه بلندي آن بقدري است كه نمي گوينددر حال سجده است , بايد سـر را بـردارد وبـه چـيزي كه بلندي آن به اندازه چهارانگشت بسته يا كمتر است , بگذارد و اگر بلندي آن بقدري است كه مي گويند درحال سجده است , احتياط واجب آن است كه پيشاني را از روي آن چـيـزي كـه بـلـندي آن به اندازه چهار انگشت بسته يا كمتر است بكشد, و اگر كشيدن پيشاني ممكن نيست , بنابر احتياط واجب بايد نماز را تمام كند ودوباره بخواند.
(مـسـالـه 1069) بايد بين پيشاني وآنچه بر آن سجده مي كند, چيزي نباشد.
پس اگرمهر بقدري چـرك بـاشـد كه پيشاني بخود مهر نرسد, سجده باطل است .
ولي اگر مثلارنگ مهر تغيير كرده باشد, اشكال ندارد.
(مساله 1070) در سجده بايد كف هر دو دست را بر زمين بگذارد, ولي در حال ناچاري پشت دست هـم مـانـعـي نـدارد.
و اگر پشت دست ممكن نباشد, بايد مچ دست را بگذارد.
و چنانچه آن را هم نتواند, بايد تا آرنج هر جا را كه مي تواند بر زمين بگذارد.
و اگر آن هم ممكن نيست , گذاشتن بازو كافي است .
(مـسـاله 1071) در سجده بايد سر دو انگشت بزرگ پا را به زمين بگذارد, و اگرانگشتان ديگر پا يا روي پـارا به زمين بگذارد, وسر دو انگشت بزرگ رابه زمين نگذارد, يا بواسطه بلند بودن ناخن , سر شست به زمين نرسد, نماز باطل است .
وكسي كه بواسطه ندانستن مساله نمازهاي خود رااينطور خوانده , بايد بنابراحتياطلازم دوباره بخواند.
(مساله 1072) كسي كه مقداري از شست پايش بريده , بايد بقيه آن را به زمين بگذارد و اگر چيزي از آن نـمـانده , يا اگر مانده خيلي كوتاه است , احتياط لازم آن است كه همان را به زمين بگذارد و ذكـر سـجـده را بگويد, و باز بقيه انگشتان را به زمين بگذارد و دو مرتبه ذكر را بگويد و اگر هيچ انگشت ندارد, بايد هر مقداري كه ازپا باقي مانده به زمين بگذارد.
(مـساله 1073) اگر بطور غير معمول سجده كند, مثلا سينه و شكم را به زمين بچسباند, يا پاها را دراز كـنـد, ولي هفت عضوي كه گفته شد به زمين برسد, اگرطوري است كه عرفا مي گويند: سجده كرده , صحيح است , والا باطل است .
(مساله 1074) مهر ياچيز ديگري كه بر آن سجده مي كند, بايد پاك باشد, ولي اگرمثلا مهر را روي فرش نجس بگذارد, يا يك طرف مهر نجس باشد وپيشاني را بطرف پاك آن بگذارد, اشكال ندارد.
(مساله 1075) اگر در پيشاني دمل ومانند آن باشد, چنانچه ممكن است بايد باجاي سالم پيشاني سـجـده كـند.
و اگر ممكن نيست بايد زمين را گود كند ودمل را درگودال , و جاي سالم را به مقداري كه براي سجده كافي باشد, بر زمين بگذارد.
(مـسـالـه 1076) اگـر دمـل يا زخم تمام پيشاني را گرفته باشد, بايد به يكي از دو طرف پيشاني سـجـده كـنـد.
و اگـر مـمكن نيست , به چانه و اگر به چانه هم ممكن نيست , بايدبه هر جايي از صـورت كـه ممكن است رجاا سجده كند, و اگر به هيچ جاي از صورت ممكن نيست با جلوي سر سجده نمايد رجاا, و در اين دو صورت با اشاره نيز رجااسجده نمايد.
(مـساله 1077) كسي كه نمي تواند پيشاني را به زمين برساند, بايد بقدري كه مي تواند خم شود, و مـهر يا چيز ديگري را كه سجده بر آن صحيح است , روي چيزبلندي گذاشته , و طوري پيشاني را بـر آن بـگـذارد كـه بـگـويند: سجده كرده است , ولي بايد كف دستها و زانوها وانگشتان پا را بطور معمول به زمين بگذارد.
(مساله 1078) كسي كه هيچ نمي تواند خم شود, بايد براي سجده بنشيند وبا سراشاره كند و اگر نـتواند, بايد با چشمها اشاره نمايد, و در هر دو صورت احتياطواجب آن است كه اگر مي تواند مهر را بـلند كند, و پيشاني را بر آن بگذارد و اگرممكن نيست مهر را به پيشاني بگذارد, و اگر با سر يا چشمها هم نمي تواند اشاره كند, بايد در قلب نيت سجده كند, وبنابر احتياط واجب با دست ومانند آن هم براي سجده اشاره نمايد.
(مـساله 1079) كسي كه نمي تواند بنشيند, بايد ايستاده نيت سجده كند, و چنانچه مي تواند, براي سجده با سر اشاره كند, و اگر نمي تواند با چشمها اشاره نمايد و اگراين را هم نمي تواند, در قلب نيت سجده كند, و بنابر احتياط واجب با دست ومانند آن هم براي سجده اشاره نمايد.
(مساله 1080) اگر پيشاني بي اختيار بجاي سجده بخورد وبلند شود, سجده به عمل نيامده است , و بـايـد سجده را بطور صحيح بجا آورد وبعد از تمام شدن ,احتياط مستحب آن است كه دو مرتبه نماز را بخواند.
(مـساله 1081) جايي كه انسان بايد تقيه كند اگر بتواند بر حصير يا چيزي كه سجده بر آن صحيح مـي بـاشـد, طـوري سجده كند كه به زحمت نيفتد, نبايد بر فرش ومانندآن سجده نمايد, و اگر نـمـي تـوانـد, احـتياط آن استكه در صورت امكان براي نمازبجاي ديگر برود, والا در همانجا نماز بخواند و بر فرش و مانند آن سجده نمايد.
ظاهر اين است كه در مورد تقيه به جهت تحبيب وتاليف قلوب لازم نيست كه براي نماز به جاي ديگر برود.
(مساله 1082) اگر روي تشك پر يا چيز ديگري كه بدن روي آن آرام نمي گيردسجده كند, باطل است .
ولي چنانچه بعد از سر گذاشتن و مقداري پايين رفتن بدن آرام بگيرد اشكال ندارد.
(مـسـالـه 1083) اگـر انـسان ناچار شود كه در زمين گل نماز بخواند, چنانچه آلوده شدن بدن ولـبـاس بـراي او مشقت ندارد, بنابر احتياط لازم سجده و تشهد را بطورمعمول بجا آورد.
و اگر مشقت دارد, مي تواند در حالي كه ايستاده , براي سجده باسر اشاره كند وتشهد را ايستاده بخواند.
و اگر در عين مشقت سجده و تشهد را بطورمعمول بجا آورد, نمازش صحيح است .
(مساله 1084) در ركعت اول و ركعت سوم كه تشهد ندارد, مثل ركعت سوم نمازظهر وعصر و عشا بـنـابر احتياط واجب , بايد بعد از سجده دوم قدري بي حركت بنشيند و بعد برخيزد, و اين عمل را جلسه استراحت مي گويند.